Plattdeutsch

Suchen:

> Übersicht
> Neuste Einträge
> Am häufigsten aufgerufen

Kategorien:
> De plattd��tsche Eck von Detlef Kolze
> De plattdüütsche Eck von Detlef Kolze
> Gedichte in Berliner Mundart
> Geschichten in Mundart
> Mundart- Gedichte
> Plattdeutsch
> Plattdeutsche Märchen
> Plattdeutsche Sprichw�rter
> Plattdeutsche Sprichwörter

 
  Von wegen
 

von Friedrich Wellmann *16.10.1870

gefunden in "Wat so de richtigen Jägers sünd"
Herausgegeben im Juli 1923
vom Friesen=Verlag Aktiengesellschaft
Bremen=Wilhelmshaven

(Een Heidedroom)

Dat weer so in'n Augustmaand, dar leeg ick eens in'r Heide an son'n Brink, harr de Hänne unnern Kopp folgt und keek na'n blaueb Heben rup. Junge, wat weer de blau! So'n paar witte Wulken seilden langsam öber em hen, aber b'langs de ehre Kanten seeg dat Blau noch blauer uut. Nedden up'r Eere weer't ook schön bunt. De grönen Barkböme stünnen mit ehre slowitten Been' amangs dat rosenro'e Heideland. Wat weer dat rood! Und wied und sied nix as rood un wedder rood. Man fudder hen kreeg dat son'n blauen Schien; und achtern, de Heidbarge weeren ganz blau, gar nich väl anners as de Heben. Dor harrn miene Ogen aber wat to doon! Bie sowat kann'n stunnenrund stillliegen und de Ogen rumlopen laten. De känt dat doch fixer as de Been'. Rup na'n Heben und denn wedder daal up'r Eere, langs öber de Heide und denn nochmal na baben und jümmer wedder. Hest dat mal maakt? Hest woll de rechten Ogen d'rto? Seet de dat allens? Denn wes freidenfroh! Denn büst Du 'n glucklichen Minschen. - Aber de Ogen alleen langt nich to all dat, wat de Heide uus gifft. Nee, de Ohren hört'r ook to, aber richtige Ohren, versteiht sick, de allens hören känt, wat dar buten to uus singt und klingt. Dar tustert de Barken von Licht und Luft, dar lüd't all de Hundertdusend lüttje Klocken an dat Heidekruut von Sünn' un Wind, dar singt de Leberkens baben uut dat deepe Blau von Leefde und Gluck. Hest dat all mal hört? Hest woll de rechten Ohren d'rto? lustert de up dat allens? Denn wes' froh, denn büst Du riek äs'n Künig! -
So leeg ick nu, und miene Ogen und Ohren harr'n ehre Höge an all dat Leben um mi und öber mi, und dör de Ogen und Ohren keem dat rin in min Haart, as warmen Sünnenschien, und dar wussen denn allerlei Gedanken up und makden mi to schaffen. -
Wat is de Minsch denn eegentlich? Is he denn so väl höger und bäter as all de annern Bewahner von use ohle Eer? Is de Barkboom dar nedden nich just so väl wert, just so good 'n Stuck von't Ganze as Du? Und de Heideblomen rundum und de Leberkens dar baben? Und wo is dat denn mit use Klooksnackeree von wegen "schädlich" und "nützlich"? Hett de Hawk, de hoog öber mi in'r Lucht swimmt, keen Recht to leben? - "Nee", meenst Du, "he frät de Hasen, und de mag ick ook geern äten. Darum is he "schädlich", und wenn ick em jichens kriegen kann, knall' ick em runner!" - Ook'n Standpunkt! Denn knall Du man jümmer gau d'rup los! Denn schast Di aber wunnern, wat Du denn in Diene Jagd för miekerige Hasen kriggst. Weetst dat nich, datt Voß und Hawk to de Gesundheitspolizei hört und mehrendeels de Swacken und Kranken haalt? - Just so geiht dat mit'n Fischreeger und nu ook all mit usen leewen Abär und mit väle annere Vagels. Wenn't denn eerst an de Veerbeenten geiht, denn sünd dat noch väl mehr, de dat Ungluck hefft, datt se just so'n goden Geschmack hefft as de mehrsten Minschen. "Den eenen sien Dood is'n annern sien Brot", dat gellt för de Vagels nich anners as för de Minschen. Und wat Schönes is doch ook wat wert; und is so'n ranken, blanken Röwer nich ook wat Schönes? Aber dar hefft de mehrsten Lü'e eben de Ogen nich d'rto; dat seht se nich. Ick glöf, dat is hier nich anners as bie use Jungens. Dat kloppt sick dat Fell vull und kriggt sick dat Rangeln. De denn baben liggt, hett recht. - Wenn nu mal de Vagels dat Seggen harr'n, wat denn? De mehrsten sä'n denn gewiß: "De Minschen? Ja, de frät't dat, wat wi ook mägt, also sünd dat "schädliche" Röwer. Schön sünd se ook nich mal! Weg mit jem! Harrn wi man sone Püsters as de, denn scholl dat nich lang duurn! -
So trocken de Gedanken mi dör't Haart, just so as de witten Wolken dar baben dör den blauen Heben trocken. Und dat weer so mollig warm, so week und gemütlich in dat kuschelige Kruut! Dar konn'n sacht möd' bie werden. De Ogen wollen mi tofallen. Dar keemen upeens Vagels anfleegen, von alle Sieden, alltohopen hen na de Barken, de dar in'n Kring an de gäle Sandkuhlen stunnen. Dicht an dicht seeten se dar denn up alle Tölgen: Hawk, Bussard und Wiehen, Kiwitt, Reeger und Abär, Kreihen, Heister und Markwart und all dat lüttje Takeltüg, wat anners in Gras und Kruut, in Bosch und Boom wahnt. Dat weer Di aber'n bannigen Larm! Elkeen' Art harr ehren Maaten schickt. Dat babbel' und snater' und Kriesch' dar man so dör'nanner; konnst Dien eegen Woord nich verstaan; 'ne ganze Tid güng dat so, dunn klapper' aber de Abär mit sienen ro'en Snabel, dar wür't still. De Abär keek sick nu rundum und sä: "Vagelslü'e, wi sünd hier wedder mal tosamen kamen. Dittmal willt wi dat nu mal besnacken, wo wi uus to de Minschen stellen schöt. Dat ward jo von Dage to slimm mit de ehr Scheeten. Hier knallt dat und dar knallt dat, und dat sammelt sick as bie'n Schosterjungen de Ohrfeigen. Is dat noch'n Leben, wenn'n jümmer doodschaten ward? Wat is'r nu woll bie to doon? Wokeen kann d'rto wat seggen?" - De Heister bör' eenen Flunken up. "Fro Heister hett dat Woord", sä de Abär. De Heistersche dreihde sick eerst'n paarmal üm und leet ehre swartwitten Feddern blänkern.
"Hochverehrte Genossen", sä se denn (se harr von de Minschen dat Hoogdütsche upsnappt und höll dat för gebill'ter as Platt. Platt snackde se man in'n Huse. Just so maakt dat väle Minschen ook. Ahnwätene Lüe! Hefft dat noch nich spitz krägen, datt use Platt wussen und datt dat Hoogdütsche maakt is!) "Ich mein' man", sä se also, "mit die Menschers is das so'n Kram. Was die welchen sünd, die sünd schädlicht, neech?, und was die welchen sünd, die sünd nützlich. Da'scha klar, neech? Nu mein ich man, die verfluchtigen Jungens, die wo mich die Eierns gerappt ha'm, neech? die sünd schädlich, und die, wo mit die ohlen Knallpüsters ümmer achter uns her ballern, neech? wovon daß sie mich zwei Steertfedderns abgeschossen haben, neech? die sind auch schädlich, mein ich man; aber was so die Diensten sünd, die wo bei's Haarmachent die blanken Nadelns und Knöpe auf'n Fensterbrett liegen lassen, neech? sie sünd nützlicht, von wegen daß'n denn doch was haben tut, wo'n sein Haus 'n büschen mit ausputzen kann, neech? Na, und denn mein ich man, na, und überhaupt und so." - -
De Vagels töwden nu noch 'ne Tiedlang und meenden dor keem noch wat na', keem aber nix. Nu mell' sick de Lünk, he woll ook mal wat seggen. He kreeg ook dat Woord. Eegentlich woll he nu ook erst siene Farben blänkern laten. Dar weer dat aber man klaterig mit bestellt. Von dat Rumwurachen in Mull un Dreck seeg he so schidderig uut, datt se bie siene Blänkeree alltohopen dat Lachen krägen. Musche Lünk weer bannig vergrellt, aber wat he an de Feddern nich uptowiesen harr, dat mak' sien Snuutwark dubbelt und dreefach wedder wett. Mit siene helle Stimme schreeg he ludhalst: "Wat hefft Ji hier to lachen? Harrt Ji man öber de ohle Heistersche lacht mit ehre öberfiensche Snackeree. De meent ook, se is klook as Budelmann sien Kater; de konn dat Gras wassen hören. Wat de sä, dat wuß' ick all gistern. ("Snuuf Di!" keem dat von rechtsch. "Jan Grotmuul hett dat Woord" von linksch.) Lünk leet sick aber nich bang' maken: "Dat geiht hier ja woll mit'n Dübel to!" röp he. "Dat is hier woll 'ne Versammlung von Dummbüdels?" ("Nu holl aber de Luft an!" - ""Stankmaker!" - "Büs woll dördreiht?" güng dat los.) Aber je mehr dat se wat twuschenröpen, je mehr keem de lüttje Volksredner in Fahrt, just as dat bie de Minschen togeiht, wenn de mal up'n Bulten sitt't und von Politik snackt. "Ick meen man", sä he, "datt de ohl Heistersche bloot an sick sulbens dacht harr, anners harr se doch de Minschen alltohopen hier anklagen most. Jungs und Deerns, ohle und junge Lü'e, dat is allens Mus wie Mine. ("De Mann hett recht!" röp de Kreih.) Use Kasbeern, use Arfken und use Koorn, dat willt se allens alleen för sick hebben ("Plummen ook!" smeet de Drossel d'rmang, "Nöt' ook!" schreeg de Boomlöper), und wenn wi dar mal biegaht, denn kaamt se glieks mit Steen' und Sticken und Gewehrens und willt uus dat nicht in gunnen sien. Man good, datt se keen Peerappels nich äten mägt, anners harrn wi use däglich Stratenbrot nich mal mehr. Von Dage kaamt se nu aberst ook noch mit Schuffkarr und Pingelkof und haalt uus dat bäten Proviant ook noch vör de Näs weg. Nee, wat ick bün, ick segg man: Sla't se all dood, de Asters; ick kann't man nich alleen, anners harr'ck'r all mit anfungen."
- "Lünkenvadder", sä de Abär, "reg Di man nich so up. Du hest dat Koorn ja nicht sei't, und wullt dat fräten, hest de Böm' nich plant't, und wullt denn de Kasbeern för Di hebben. Von mi uut kann ick de Minschen gar nich so slimm finnen. Mi doot se nix; ick do se aber ook nix." - "Und wo is denn dat mit de Hasen?" ünnerbrook em de Bussard; hefft se Di nich ook all up de swarte Liste sett't?" - "Je ja, je ja, dat is ja woll richtig", meen' Abärsvadder, "aber dat sünd man so'n paar Daeskoppe, dat sünd sone Lü'e, de hefft studeert bit an'n Hals, man in'n Kopp is nix rinkamen. De mehrsten freit sick, wenn se mi to see'n kriegt. - Aber ick will ja hier nich von mi snacken. Wokeen' nu noch wat seggen will, de mell' sick". "Hier! ick!" röp de Hawk und keek mit siene glusterigen Röwerogen rundum, datt de Lütjen dat koole Gräsen man so öber'n Puckel löp. "Wenn't ook mal 'n Minschen gifft", gnarrde he, "de uus nich schaden deit, denn is dat doch pottegal. Wokeen' von de Vagels jichtens Fleesch up de Knaken hett, und ick seh hier wekke, de hefft'r ook Fett up" (und dorbi keek he na de Rephöhner und na de Duben hen), "dat willt se allens fräten. ("Und Du wullt dat ook!" röp de Markwart.) De aber, wat se nich upfräten känt, de scheet't se dood, snie't ehr dat Lief up, stickt dar'n Soden Törp rin und'n bäten Hau und stellt dat denn in'n Glaskasten, Dat nennt se "Anschauung" und "Kultur". Und wenn se uus nich anners kriegen känt, denn sett't se 'ne ohle Uhl up'n Sticken. De Kreihens und wi willt uus dat Dings denn mal'n bäten ankieken, und denn knallt dat upmal, und wi hefft dat vermuxde Blee in't Lief. Is keen Uhl hier?"
Allens sweeg still und'n paar hörden to. Dar röp dat lüttje Roodbostje ganz von achtern: "Hier sitt se und slöppt!" - Nu güng dat aber los: "Hej! Uhl, waak up!" - "Slööst so'n Dübel dat Been af!" - "Vermünter Di, ohl' Fuulei!" "Kattuhl, he! schast wat seggen!" - De Uhl mak' nu dat eene Oog' 'n bäten apen und sä gnatterig: "Is jo noch hell" Lat't mi uut! Mi känt de ganzen Minschen up'n Puckel sitten gaan. Ick glöw, de sünd ahnwäten. Ick do jem den Gefallen und frät jem de Müs' weg, und denn nagelt se mi an't Schünendoor und seggt, ick roop se in'n Dood. Dat mutt anners weern. "Verännerung mutt sien", sä de Dübel, und dar streek he sick sienen Steert grön an. Annert Ji dat nu man, aber mi lat't slapen, heff nachtens to doon". - Und denn mak' se dat eene Oog' wedder to. Allens lachde. - Nu keem de Kiwitt aber umhoog: "Djä", meen' he, "mit dat verdammte Kultur, woll ick man seggen, dar sünd wi Marschenvagels schändlich mit ansmeert. Allerwärts, wo dat eersten so schön muddig weer, dar gaht se bie un treckt sone langen Grabens dör, und wi sitt' in'n Drögen und känt use Eier gar nich mehr richtig verstecken." - "So is't", röpen de Gretas und annere Marschenlü'e, "gegen dat Eiersöken, wat de Minschen nu anstellt, kann'n von Dage garnich mehr gegenanlegen." - "Und in'n Wald kaamt se ook", krieschde de Specht, "und de anfuulten Böm", wo de feinen Wormers in sitt't, nehmt se all' ruut!" - "Uut de Peer", leet sick de Lünk nu wedder hören, "uut de Peer makt se sick Wust und föhrt de Elektrische und Autos, und wat de ohlen stänkerigen Dinger achtern fallen lat't, dat kann jo keen Swien nich fräten." - "An de nee'n Hüser känt wi keen' Neesters mehr anbacken", schimpden de Swaalken, "denn kaamt se glieks mit'n Bessen anlopen!" - "Und wat makt se mit uus?" gnarrde de Fischreeger. "Jem ehre Froo'nslü'e tü' ert sick geern up, just so as de Heistersche (kannst mi in'n Maanschien begegnen", röp de giftig, "denn bruukst keen Lüchten!"), as de Heistersche, segg ick, de sick hier upspält und rumpeddt't as de Hahn in'n Salat. De Froo'nslü'e von de Minschen also steckt sick nu son Bund Hau ünner de Haar' und'n Boschen Feddern up'n Kopp und denn keikt se uut't hoge Finster und sünd so fien, datt de Katt ehr nich wedderkennt. Use Halsfeddern sünd jo nu de schönsten, de't gifft, dat kann ick woll driest seggen." - "Häj!" sä de Hawk, "wat stufft dat hier!" - "Da smitt sick ja'n dicken Aal up", lachde de Bussard. - De Reeger aber würd nu eklig und röp: "Gaht Ji doch na'n Maand und pluckt Steerns. Ji gluupoogden Babbelsnuten! Also, wat woll ick man seggen, use Halsfeddern, de willt se darum hebben. Denn gaht ehre Mannslü'e hen (de doot jümmer, wat de Deerns willt), und just, wenn use Kinner ganz lüttjet sünd und noch nich fleegen känt, dednn knallt se de Ollern von't Neest und lat't der Kinner verhungern. Dat is doch 'ne Sünn' und 'ne Schann' is dat doch! Doodslaan scholl'n dat Pack, segg ick, Lünkenvadder hett ganz recht; aber wo schöt wi dat man anstellen?" - "Dschä, dat is't jo man", meen' de Nachtegal; "wenn ick se man doodsingen konn, ick dä't warraftig!" - "Ja, wenn", röp de Kreih, "wenn de Katt 'n Koh weer, konn'n ehr melken! Dien Singen is man sone miekrige Jipelee, dar starwt numms von, dar kann'n man Liefpien von kriegen. Mi geiht dat wenigsten jümmer so, wenn Du nachtslapentid Dienen Schick angeihst." "Dat kummt eben up'n Verstand an", sä de Nachtegal; "wat de Minschen sünd, de hört dat aber just geern, und denn smeet se so'n Backelskram an de Boomtölgen und fangt uns und sett't uus in'n lüttjet Kabuff in ehre biestere Stuben, und wi schöt jem denn wat vörsingen. Wat makt wi man mit sone Hunne?" - "Dat s'n swar Stuck Arbeit", sä de Greta; "geiht allens in'r Welt to maken, man keen'n holten Backaben. Ick glöf, hier is gar nix to maken. Ick weet mi keenen Rat nich." - "Bangboxen!" schreeg dor upeens de Hawk so öberluud, datt se alltohopen in'n Dutt schaten. "Mit all dat dummerhaftige Snacken beschickt wi dat nich, darmmit bringt wi nix to Heck. Los! segg ick. Ji gaht ook man bit an de Hacken in't Water und hefft keen' Bang, datt Ji versöpt. Up jem! segg ick, up jem as Paulus up de Korinther! Kiekt, dor liggt all eenen von de Kanuten in't Heidekruut. Ran an em! ick fang an, ick riet em de Näs af!" - "Und ick steck em de Oogen uut", bröll' de Rodump. - "Ick pedd' em up de Föt", schreeg Lünkenvadder, und nu geef Di dat aber'n Larm. As de Ahnwätenen keemen se alltohopen up mi to. Dunnerslag, wat dä dat susen und brusen! Ick woll nu fix uutneihen, konn mi aber nich rögen. Ganz dune an miene Näs' seeg ick all de blanken Krallen von den Hawk und vör miene Ogen den spitzen Snabel von de Rodump -, dar waak ick up. Dat Sweet leep mi pieglings in'n Hals daal, so'n Bang' harr'ck hatt, und dat Haart klopp' mi as 'n Peerfoot in'n Bost. Dat weer aber ook, Dübel haal! 'n gräsigen Droom wä'en! Ick richt' mi nu in't Enn' und keek mi üm. Da weer allens so still, und de Sünn schiende so warm, und de Blomen blö'den, und von de Vagels weer nix to hören und to seen, man ganz wied uut'r Feern, von't Schelp her, wo de grote See blänkerde, röp de Rodump, und up eenen von de Barkböme an'r Sandkuhlen seet'n Goldammer und süng: "Ick heff Di, Di, Di leef!" - Dat klüng doch anners as dat Flöken in'n Droom! Ick harr denn nu ook fix wedder verhaalt, stünn up und güng na'n Dörp hento. Allens rundum Fräden und Ruh! In mienen Kopp aber klüng dat jümmer noch: "Doodslaan scholl'n so'n Pack!" -
Ick glöf sacht, de Vagels harrn recht. -




 
   
     
   
     
      © by Nora Runge - Alle Rechte vorbehalten