Sprakensalaat

von Detlef Kolze So'n Spraak is 'n wunnerlichen Stroom vun Töön un Bookstaven un Wöör. Nix steiht door fast. un allens is stüttig in de Gangen. Enkelte Wöör kruupt över de Grenzen na de annern Spraken hen, de Klang vun't Snacken ward anners, un mennigeen Spraak geiht över'n Diek un versuupt in den grooten Ozean vun Snackeree. Dat ward düütlich, wenn 'n sik dat Ännern vun enkelte Wöör över lange Jahren bekieken deit. Ook op Landkaarten is dat goot to sehen, wenn door de Wöör opmaalt sünd, so as se in de verscheeden Gegenden vun jichenseen Land begäng sünd. "Sprachgeographie" nöömt sik sowat. Door wiest sik to'n Bispill, dat dat oole Woort "Knabe" in Düütschland in't normaale Snacken meist utradeert is, wenn 't nich jüst üm so'n "alten Knaben" geiht. In'n Noorden vun Düütschland heet dat överall "Junge" or "Jung" un in'n Süden "Bua" or "Bub". Mennigmaal schuuft sik de Wöör ook hen un her, dat Hoochdüütsche wrangelt sik mang de Dialekten, un doorvun gifft dat ook för dat Plattdüütsche keen Utnahm nich. So weer dat in Noorddüütschland lange Tiet begäng, dat hier vun'n "Wiehnachtenavend" snackt ward, wieldess dat Woort in'n Süüden "Heiligabend" heet. Middewielen kennt wi ook in't Plattdüütsche den "Hilligavend", un den geef dat door vörher nich. Dat Woort "dengeln" geef dat eegenlich ook nich in Noorddüütschland. Door heet dat Scharpmoken vun de Seiss fröher maal "haaren" or "hooren", man dat kennt vundaage woll bloots noch 'n lütte Tahl vun Lüüd. Doorför is vun Süden her dat Woort "kloppen" kamen, un ook dat süüddüütsche Woort "dengeln" köönt wi middewielen bruken, ohn dat uus 'n Plattdüütschen scheep ankieken deit. In't Plattdüütsche verlüstig gungen is dat Woort Möhre", dat bi de oolen Germanen noch normaal weer. Dat Woort is wieter na Oosten hen wannert, un wi Plattdüütschen snackt nu vun "Wuddeln" - 'n Woort, dat eerst later opkamen is un dat sik nu mit "Karotten" rüm strieden mutt, denn de hebbt in'n Hoochdüütsche veele Frünnen funnen. Bi uus meist weg glitscht is dat Woort "Ellhoorn", wat in'n Süden vun Düütschland "Holunder" heet un bi uus ook "Fleederbeer" nöömt ward. Door köönt wi kieken, of dat jüst so löppt as mit dat süüddüütschen Woort "Spatz", dat uuse "Lünken" suutje bisiet schuven deit. Gaar nich wieter snacken mööt wi woll vun "Schosteen" un "Kamin" or vun "Sünnavend" un "Samstag" - door findt wi twüschen Noord un Süüd un Platt un Hooch ook keene klaaren Kanten mehr. Vundaage löppt dat allens kregel so wieter, ook wenn wi sülbens direktemang jümmers bloots 'n paar Jahren in't Visier kriegen köönt. Desterwegen is dat ook 'n beten dösig, wenn sik een mit toveel Knööf wedder den grooten Stroom vun een Spraak stellen deit, dücht mi. Denn door is jümmers allens in de Gangen un verännert sik stüttig - jüst so as annerswegen in uus Leben.